MEZARLIKLARIN DURUMU
Gürsel Öcal DÖRTGÖZ
B a ş m ü f e t t i ş
Vakıflara ait tapulu veya tapusuz umumi mezarlıklar bütün hukuk ve vecaibi ile belediyelere intikal etmiştir.
Metruk (terkedilmiş) ve kimsesiz mezarlıklar da belediyelere intikal etmiştir (Mezarlıklar Nizamnamesi md.1).
Ancak tapu ile tasarruf edilen özel mezarlıklarda bulunabilir. Bunlar belediyelere intikal etmemiştir. Yine camilerin harimlerinde bahçelerinde bulunan mezarlıklar belediyelere intikal etmemiştir (Mez.Niz.2).
Tapulu özel mezarlıkların başka amaçlarla kullanılabilmesi ve mezarlık vasıflarının değiştirilebilmesi için sahiplerinin belediyeye müracaat edip ruhsat almaları ve ruhsat aldıktan sonra belediyenin göstereceği şartlar altında kabirleri nakletmeleri mecburidir.
Mezarlıkların başka maksatlar için ne zamandan itibaren kullanılabileceği sıhhiye memurları tarafından yapılacak tahkikat neticesinde verecekleri rapora göre belediyece tayin olunur (Mez.Niz.2).
Belediyeye devrolunan mezarlıklar belediye reisinin yazılı müracaatı ve en büyük mülki amirin havalesi üzerine tapu idaresi tarafından belediye adına tescil edilir (md.3).
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamına giren mezarlıklarda bu kanuna aykırı olabilecek uygulamalar için yetkili koruma kurulundan da izin alınması gereklidir (md.14).
Yeni kurulacak mezarlıklar hakkında Sağlık Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken hazırlanmış olan Talimatnameye uyulmalıdır (md.8) Bu Talimatname beldenin nüfusuna ve yıllık ortalama defin sayısına göre mezarlıkların genişliğinin ne olacağı, meskenlere mesafesi, torağın vasıfları, su kaynaklarına uzaklığı gibi hususlar düzenlenmiştir (md.8).
Bu hususlara nazara alacak olan karar verecek merciidir. Bir parselin mezarlık yapılmasına karar verilmişse kadastro veya tapu dairesi buna aynen uymalıdır.
* * *
MUDESATIN TERKİNİ
Gürsel Öcal DÖRTGÖZ
B a ş m ü f e t t i ş
Muhdesatın terkini idari bir işlemdir.
Dava, 6 parsel sayılı taşınmazın tapu kütüğü beyanlar sütunundaki “Üzerindeki bina Hayal Tereci’ye aittir” kaydının terkini istemiyle, Tapu Sicil Müdürlüğü ve Hayal Tereci hasım gösterilmek suretiyle açılmıştır.
Mahkemece dava kabul edilmiş, hükmü davalı Tapu Sicil Müdürlüğü temyiz etmiştir.
Bir taşınmaz üzerinde yapı veya ağaç gibi malikinden bir başkasına ait eşya bulunmakta ise buna muhtesat denir. Muhtesatın 3402 sayılı Kadastro Kanununun 19. maddesince tapu kütüğünün beyanlar sütununda gösterilme olanağı vardır. Yapı veya ağaç sahibi yararına konulan kayıt hakkın yıkılmak veya yanmak gibi sebeplerle sona ermesi halinde ya da hak sahibinin arazi üzerindeki hakkından vazgeçmesi sonucu terkin edilir. Ne var ki, Türk Medeni Kanunun 1026 maddesi uyarınca terkin işlemi yapacak mercii ilgili Tapu Sicil Müdürlüğüdür. Bunun için tapuya başvurulup, hakkın yok olduğu ve sona erdiği belirterek terkin talebinde bulunulması, Kadastro Müdürlüğü elemanlarının zemine giderek hakkın sona erip ermediğini saptaması, bundan sonra da değişiklik beyannamesi düzenlenerek tapuya gönderilmesi gerekir.
Terkin işleminden sonra adresi kayıtlarda belirli ise muhtesat sahibine Türk Medeni Kanununun 1019.maddesi gereğince duyuruda bulunulur. Dava ise ancak bu tebliğden itibaren 30 gün içinde hak sahibi tarafından terkin işlemine karşı açılır.
Görülüyor ki, davacı yasaların idari makamın görevine giren bir işi yargı mercii önüne getirmiştir. Mahkemece HUMK.nun 7.maddesi hükmü gözetilerek açılan davanın yargı yolu nedeniyle reddine karar verilmesi gerekirken görevli olmadığı bir konuda esas hakkında hüküm kurulması doğru olmamıştır.
Kabule göre de, hak sahibi davada taraf durumunu almadan aleyhine hüküm kurulması yanlıştır. (Yrgty.14.HD. 2007/10269 E, 2007/12639 K.)
* * *
ÖRFÜ BELDE VE PAFTOS HAKLARININ
TASFİYE VE TERKİNİ
Gürsel Öcal DÖRTGÖZ
B a ş m ü f e t t i ş
3194 sayılı İmar Kanununun Geçici 5. maddesi; “Belediye hudutları ve mücavir sahalar içinde veya dışında bulunan gedik ve zeminler (örfü belde – paftos) tamamen yıkılıp yok olarak (müntafi ve münhedim) varlıklarını kaybedip, kaybetmediklerine bakılmaksızın bu Kanun hükümlerine göre tasfiye olunurlar.
Tasfiyeye tabi tutulan taşınmaz mallardaki zemin hakları bedele çevrilmiştir.
Zemin hakkı bedeli, ait olduğu taşınmaz malın zemine ait son emlak vergi değerinin 1/5’idir. Bu şekilde belirlenecek zemin hakkı bedeli, tapu idaresince gedik sahibinin müracaatı halinde zemin hakkı sahibi adına emaneten milli bir bankaya yatırılır. Müracaat edilmediği takdirde zemin sahibi lehine kanuni ipotek tesis edilir…
Bu işlemlerden sonra tapu sicilinde gerekli terkin ve tashihler resen yapılır...” hükmündedir.
Bu hakların terkini için yıkılıp, yok olmaları aranmaz, hakkın konu olduğu yapı zeminde mevcut olsa dahi bu haklar tasfiyeye tabidir ve terkini gerekir. Bu haklar İmar Kanununun anılan maddesi ile bedele çevrilmiştir. Bu hakların terkini için gedik hakkı sahibinin ilgili tapu dairesine müracaat etmesi gerekir.
Bu müracaat üzerine tapu dairesi taşınmaz malın son yıla ait emlak vergisi değerini ister. Bu değerin 1/5’i zemin bedeli sayılır. Bu bedel zemin sahibi adına milli bir bankaya yatırılır. Para yatırılamadığı takdirde zemin hakkı lehine kanuni ipotek kurulur. Bu ipotek için resmi senet düzenlemeye gerek yoktur. Para peşin ödenmiyorsa istem belgesine yazılarak kanuni ipotek tescil edilecektir.
Zemin hakkı bedeli bankaya yatırılıp ilgilisine tahsil için tebligat yapıldıktan veya kanuni ipotek tescil edildikten sonra tapu sicilinde gerekli terkin ve tashihler resen yapılır.
* * *
